Dodatki do żywności

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

Podstawa prawna:
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego I Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności.
Rozporządzenie 1333/2008 z późn. zm. harmonizuje stosowanie substancji dodatkowych do żywności w Unii Europejskiej.

Dodatki do żywności:

  • nie są normalnie spożywane jako żywność
  • celowo dodawane do żywności w celu technologicznym, opisanym w ww. rozporządzeniu, jak np. konserwowanie żywności

Dana substancja nie powinna być uważana za dodatek do żywności, jeżeli jest stosowana w celu nadania tej żywności określonego aromatu lub smaku lub w celu żywieniowym, jak substytuty soli, witaminy i minerały. Ponadto substancje uważane za środki spożywcze, które mogą być stosowane ze względu na ich funkcję technologiczną, takie jak chlorek sodu czy szafran do barwienia, a także enzymy spożywcze, nie są objęte zakresem stosowania niniejszego rozporządzenia.

Do substancji dodatkowych objętych rozporządzeniem nie należą także:

  • Enzymy spożywcze objęte rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1332/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie enzymów spożywczych, co wyklucza zastosowanie niniejszego rozporządzenia.

Do substancji dodatkowych nie należą substancje:

  • spożywane jako żywność
  • substancje niespożywane jako żywność, ale celowo stosowane w przetwarzaniu żywności, które w gotowej żywności obecne są jedynie jako pozostałości, a w produkcie końcowym nie pełnią funkcji technologicznej (substancje pomocnicze w przetwórstwie)

Rozporządzenie określa zasady stosowania substancji dodatkowych do żywności, aby zapewnić:

  • efektywne funkcjonowanie rynku wewnętrznego UE
  • wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego
  • ochronę środowiska

Do tych celów rozporządzenie ustanawia:

  1. a) wspólnotowe wykazy dozwolonych dodatków do żywności zawarte w załącznikach II i III;
  2. b) warunki stosowania dodatków do żywności w środkach spożywczych, w tym
    - w dodatkach do żywności
    - w enzymach spożywczych objętych rozporządzeniem (WE) nr 1332/2008 [w sprawie enzymów spożywczych]
    - w środkach aromatyzujących objętych rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1334/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie środków aromatyzujących i niektórych składników żywności o właściwościach aromatyzujących stosowanych w i na środkach spożywczych;
  1. c) zasady etykietowania dodatków do żywności sprzedawanych jako takie.

Rozporządzenia nie stosuje się do następujących substancji, chyba że są one stosowane jako dodatki do żywności:

  1. a) substancji pomocniczych w przetwórstwie;
  2. b) substancji stosowanych do ochrony roślin i produktów roślinnych zgodnie z zasadami wspólnotowymi odnoszącymi się do zdrowotności roślin;
  3. c) substancji dodawanych do żywności jako składniki odżywcze;
  4. d) substancji stosowanych do uzdatniania wody pitnej objętych zakresem stosowania dyrektywy Rady 98/83/WE z dnia 3 listopada 1998 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi 
  5. e) środków aromatyzujących objętych zakresem stosowania rozporządzenia (WE) nr 1334/2008 [w sprawie środków aromatyzujących i niektórych składników żywności o właściwościach aromatyzujących do użycia w oraz na środkach spożywczych.

Za dodatki do żywności nie uważa się:
(i) monosacharydów, disacharydów lub oligosacharydów oraz środków spożywczych zawierających te substancje, zastosowanych ze względu na swoje właściwości słodzące;
(ii) środków spożywczych, zarówno suszonych, jak i w formie skoncentrowanej, w tym środków aromatyzujących dodanych w trakcie produkcji wieloskładnikowych środków spożywczych, ze względu na ich właściwości aromatyczne, smakowe lub odżywcze wraz z wtórnym efektem barwiącym;
(iii) substancji stosowanych w materiałach pokrywających lub powlekających, które nie stanowią elementu środków spożywczych i nie są przeznaczone do spożycia wraz z tymi środkami spożywczymi;
(iv) produktów zawierających pektynę i pochodzących z wysuszonych wytłoków z jabłek lub wysuszonych skórek owoców cytrusowych lub pigwy albo ich mieszaniny, otrzymywanych poprzez działanie rozcieńczonym kwasem, po którym następuje częściowa neutralizacja solami sodowymi lub potasowymi („pektyna płynna”);
(v) baz gumy do żucia;
(vi) dekstryn białej lub żółtej, skrobi prażonej lub dekstrynowanej, skrobi modyfikowanej działaniem kwasów lub zasad, skrobi bielonej, skrobi modyfikowanej fizycznie i skrobi poddanej działaniu enzymów amylolitycznych;
(vii) chlorku amonu;
(viii) osocza krwi, żelatyny spożywczej, hydrolizatów białkowych i ich soli, białka mleka i glutenu;
(ix) pozbawionych funkcji technologicznej: aminokwasów i ich soli, innych niż kwas glutaminowy, glicyna, cysteina i cystyna oraz ich sole;
(x) kazeinianów i kazeiny;
(xi) inuliny;

Przydatne definicje:

„dodatek do żywności” oznacza każdą substancję, która w normalnych warunkach ani nie jest spożywana sama jako żywność, ani nie jest stosowana jako charakterystyczny składnik żywności, bez względu na swoją ewentualną wartość odżywczą, której celowe dodanie, ze względów technologicznych, do żywności w trakcie jej produkcji, przetwarzania, przygotowywania, obróbki, pakowania, przewozu lub przechowywania powoduje, lub można spodziewać się zasadnie, że powoduje, iż substancja ta lub jej produkty pochodne stają się bezpośrednio lub pośrednio składnikiem tej żywności;

„substancja pomocnicza w przetwórstwie” oznacza każdą substancję, która:

(i) nie jest spożywana sama jako żywność;
(ii) jest celowo stosowana przy przetwarzaniu surowców, żywności lub jej składników, w celu osiągnięcia określonego celu technologicznego w trakcie obróbki lub przetwarzania; oraz
(iii) może spowodować niezamierzoną, ale technicznie nieuniknioną obecność w produkcie końcowym pozostałości tej substancji lub jej pochodnych, pod warunkiem że nie stanowią one jakiegokolwiek zagrożenia dla zdrowia oraz nie mają żadnego wpływu technologicznego na produkt końcowy;

„żywność nieprzetworzona” oznacza żywność, która nie została poddana jakiejkolwiek obróbce wywołującej zasadniczą zmianę jej stanu pierwotnego, przy czym uważa się, że zasadniczej zmiany nie wywołują w szczególności czynności takie, jak: dzielenie, porcjowanie, odcinanie, obieranie z kości lub ości, mielenie mięsa, zdejmowanie skóry, obcinanie, okrawanie, obieranie, rozdrabnianie, krojenie, czyszczenie, trybowanie, głębokie mrożenie, zamrażanie, schładzanie, mielenie, łuskanie, pakowanie lub rozpakowywanie;

„rodzaj pełnionej funkcji” oznacza jeden z rodzajów kategorii określonych w załączniku I w oparciu o funkcję technologiczną, którą w odnośnym środku spożywczym pełni dany dodatek do żywności;

Barwniki:

  • substancje, które nadają lub podtrzymują kolor w żywności
  • nie są normalnie spożywane jako żywność jako taka
  • nie są normalnie używane jako charakterystyczny składnik żywności

Specyficzne kryteria czystości określa rozp. 231/2012.

Substancje słodzące

  • substancje stosowane w celu nadania słodkiego smaku żywności lub słodzików stołowych

Specyficzne kryteria czystości określa rozp. 231/2012

Ogólne warunki umieszczania dodatków do żywności w wykazach wspólnotowych i stosowania dodatków do żywności

  1. Dodatek do żywności może zostać umieszczony w wykazach wspólnotowych w załącznikach II i III tylko gdy spełnia następujące warunki oraz — w odpowiednich przypadkach — jest zgodny z innymi uzasadnionymi czynnikami, w tym środowiskowymi:
  2. a) na proponowanym poziomie stosowania, nie stanowi, w oparciu o dostępne dowody naukowe, zagrożenia dla zdrowia konsumentów;
  3. b) istnieje uzasadniony wymóg technologiczny, który nie może zostać spełniony w sposób inny, możliwy do zaakceptowania ze względów ekonomicznych i technologicznych; oraz
  4. c) jego stosowanie nie wprowadza w błąd konsumenta

Dodatek do żywności umieszcza się w wykazach wspólnotowych w załącznikach II i III, jeżeli jego zastosowanie przynosi konsumentom korzyści, a zatem spełnia jeden lub większą liczbę następujących celów:

  1. a) zachowuje wartość odżywczą danego środka spożywczego
  2. b) dostarcza niezbędnych składników lub elementów środków spożywczych produkowanych dla grup konsumentów o szczególnych potrzebach żywieniowych;
  3. c) zwiększa możliwość przechowywania lub stabilność środka spożywczego lub polepsza jego właściwości organoleptyczne, pod warunkiem że charakter, istota i jakość żywności nie zostanie zmieniona w sposób, który wprowadzałby w błąd konsumenta;
  4. d) pomaga w produkcji, przetwarzaniu, przygotowywaniu, obróbce, pakowaniu, przewozie lub przechowywaniu żywności, w tym dodatków do żywności, enzymów spożywczych i środków aromatyzujących, pod warunkiem że dodatek do żywności nie jest stosowany w celu ukrycia skutków wykorzystania wybrakowanych surowców lub zastosowania w trakcie wykonywania którejkolwiek z tych czynności jakichkolwiek innych niepożądanych praktyk lub technik, w tym praktyk lub technik niehigienicznych.

Warunki szczególne dotyczące substancji słodzących:

Dodatek do żywności może zostać umieszczony w wykazie wspólnotowym w załączniku II ze względu na rodzaj pełnionej funkcji jako substancja słodząca tylko w przypadku, gdy oprócz spełniania jednego lub większej liczby celów, określonych w art. 6 ust. 2, spełnia również co najmniej jeden z następujących celów:

  1. a) zastępuje cukry do celów produkcji żywności o obniżonej wartości energetycznej, żywności niepowodującej próchnicy zębów lub żywności bez dodatku cukrów; lub
  2. b) zastępuje cukry, o ile umożliwia to przedłużenie okresu przydatności produktu do spożycia; lub
  3. c) umożliwia produkcję żywności specjalnego przeznaczenia żywieniowego określoną w art. 1 ust. 2 lit. a) dyrektywy 89/398/EWG.

Warunki szczególne dotyczące barwników

Dodatek do żywności może zostać umieszczony w wykazie wspólnotowym w załączniku II ze względu na rodzaj pełnionej funkcji jako barwnik tylko w przypadku gdy oprócz spełniania jednego lub większej liczby celów określonych w art. 6 ust. 2, spełnia jeden z następujących celów:

  1. a) przywraca pierwotny wygląd zewnętrzny żywności, której barwa uległa zmianie w wyniku przetwarzania, przechowywania, pakowania i dystrybucji, co spowodowało ewentualne zmniejszenie możliwości zaakceptowania jej wyglądu zewnętrznego;
  2. b) powoduje, że żywność staje się wizualnie bardziej atrakcyjna;
  3. c) nadaje barwę żywności, która w przeciwnym razie byłaby bezbarwna.

Poziomy stosowania dodatków do żywności

  1. Przy ustanawianiu warunków stosowania:
  2. a) poziom stosowania ustalany jest na najniższym poziomie, który jest niezbędny do osiągnięcia zamierzonego efektu;
  3. b) takie poziomy uwzględniają:

(i) dopuszczalne dzienne pobranie, lub równoważną mu ilość szacunkową, ustanowione dla odnośnego dodatku do żywności i prawdopodobną dawkę dzienną jego spożycia ze wszystkich źródeł;
(ii) w przypadku, w którym dodatek do żywności ma być stosowany w środkach spożywczych spożywanych przez szczególne grupy konsumentów, prawdopodobną dawkę dzienną jego spożycia przez konsumentów tych grup.

W stosownych przypadkach dla danego dodatku do żywności nie wyznacza się żadnego maksymalnego poziomu liczbowego. W takim przypadku dodatek ten stosuje się zgodnie z zasadą quantum satis.

Oznacza to:
- że nie określono numerycznie maksymalnego poziomu
-substancja ta powinna być stosowana zgodnie z dobrą praktyką produkcyjną
-stosowanie na poziomie nie wyższym niż niezbędny żeby osiągnąć zamierzony cel
-zapewniając, że konsument nie zostanie wprowadzony w błąd

Zmiany w procesie produkcyjnym lub w materiałach wyjściowych do produkcji dodatków do żywności już umieszczonych w wykazie wspólnotowym

- Jeżeli dany dodatek do żywności został już umieszczony w wykazie wspólnotowym, a zachodzi znacząca zmiana metod jego produkcji lub materiałów wyjściowych do jego produkcji, lub też następuje zmiana wielkości cząsteczek, na przykład przy użyciu nanotechnologii, dodatek do żywności wytworzony z zastosowaniem tych nowych metod lub materiałów uznaje się za inny dodatek i przed wprowadzeniem go do obrotu wymagane jest dokonanie nowego wpisu do wykazów wspólnotowych lub zmiana specyfikacji.

Stosowanie dodatków do żywności w żywności nieprzetworzonej

Dodatki do żywności nie mogą być stosowane w żywności nieprzetworzonej, chyba że takie stosowanie zostało wyraźnie określone w załączniku II.

Stosowanie dodatków do żywności w żywności dla niemowląt i małych dzieci

Dodatki do żywności nie mogą być stosowane w żywności dla niemowląt i małych dzieci, zgodnie z przepisami dyrektywy 89/398/EWG, w tym w żywności dietetycznej dla niemowląt i małych dzieci, specjalnego przeznaczenia medycznego, o ile w załączniku II do niniejszego rozporządzenia wyraźnie nie określono inaczej.

Zasada przenoszenia

  1. Obecność danego dodatku do żywności dopuszczalna jest:
  2. a) w wieloskładnikowym środku spożywczym innym niż środki spożywcze określone w załączniku II, jeżeli ten dodatek do żywności został dopuszczony do stosowania w jednym ze składników danego wieloskładnikowego środka spożywczego;
  3. b) w środku spożywczym, do którego dodany został dodatek do żywności, enzym spożywczy lub środek aromatyzujący, jeżeli ten dodatek do żywności:

(i) został dopuszczony do stosowania w dodatku do żywności, enzymie spożywczych lub środku aromatyzującym zgodnie z niniejszym rozporządzeniem; oraz
(ii) został przeniesiony do tego środka spożywczego wraz z tym dodatkiem do żywności, enzymem spożywczym lub środkiem aromatyzującym; oraz
(iii) nie pełni funkcji technologicznej w ostatecznym środku spożywczym;

  1. c) w środku spożywczym, który ma zostać wykorzystany wyłącznie do przygotowania wieloskładnikowego środka spożywczego, pod warunkiem że ten wieloskładnikowy środek spożywczy jest zgodny z niniejszym rozporządzeniem.

Zasada przenoszenia nie ma zastosowania do preparatów do początkowego żywienia niemowląt i preparatów do dalszego żywienia niemowląt, żywności przetworzonej na bazie zbóż, żywności dla niemowląt i żywności dietetycznej specjalnego przeznaczenia medycznego przeznaczonej dla niemowląt i małych dzieci określonej w dyrektywie 89/398/EWG, chyba że wyraźnie określono inaczej.

Jeżeli do środka spożywczego dodany jest dodatek do żywności zawarty w środku aromatyzującym, dodatku do żywności lub enzymie spożywczym, pełniący w tym środku spożywczym funkcję technologiczną, dodatek ten uważany jest za dodatek do żywności zawarty w tym środku spożywczym, a nie za dodatek do żywności zawarty w środku aromatyzującym, dodatku do żywności lub enzymie spożywczym, musi zatem spełniać warunki stosowania w danym środku spożywczym.

Struktura unijnej listy:

Załącznik I :

Rodzaje funkcji pełnionej przez dodatki do żywności w środkach spożywczych oraz dodatki do żywności w dodatkach do żywności i w enzymach spożywczych:

Załącznik II:

Część A: generalne postanowienia

  • Tylko substancje wymienione w części B mogą być stosowane jako substancje dodatkowe do żywności
  • Substancje dodatkowe do żywności mogą być stosowane tylko w środkach spożywczych i pod warunkami ustalonymi w części E

Wyłączenie od zasady przenoszenia:

Tabela 1

  • Żywność, w której obecność dodatku nie może być dopuszczana na podstawie zasady przenoszenia określonej w art. 18 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr1333/2008

Tabela 2

  • Żywność, w której obecność barwników spożywczych nie może być dopuszczana na podstawie zasady przenoszenia określonej w art. 18 ust. 1 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1333/2008

CZĘŚĆ B

  • WYKAZ WSZYSTKICH DODATKÓW
  • Wykaz skonstruowany na podstawie głównej funkcji subst. dodatkowej (barwniki, subst. słodzące itd.)

CZĘŚĆ C

lista GRUP DODATKÓW:

  • Gr I – dodatki uregulowane łącznie
  • Gr II barwniki quantum satis
  • Gr III barwniki spożywcze o łącznym maksymalnym poziomie
  • Gr IV poliole
  • Inne dodatki

CZĘŚĆ D

KATEGORIE ŻYWNOŚCI

  • Wszystkie kategorie żywności
  • Produkty mleczne i ich analogi
  • Tłuszcze i oleje, emulsje tłuszczowe i olejowe
  • Lody spożywcze
  • Warzywa i owoce
  • Wyroby cukiernicze
  • Zboża i produkty zbożowe
  • Wyroby piekarskie
  • Mięso
  • Ryby i produkty rybołówstwa
  • Jaja i produkty jajeczne
  • Cukry, syropy, miód i słodziki stołowe
  • Sole, przyprawy, zupy, sosy, sałatki i produkty białkowe
  • Żywność specjalnego przeznaczenia żywieniowego w rozumieniu dyrektywy 2009/39/WE
  • Napoje
  • Przekąski gotowe do spożycia
  • Desery
  • Suplementy żywnościowe
  • Przetworzona żywność nieobjęta kategoriami 1 do 17, z wyłączeniem żywności dla niemowląt i małych dzieci

Część E

Dopuszczone dodatki do żywności oraz warunki ich stosowania w kategoriach żywności

 

W celu ułatwienia posługiwania się ww. rozporządzeniem można korzystać z bazy danych (język angielski):

https://webgate.ec.europa.eu/sanco_foods/main/?event=display

Umożliwia ona wyszukiwanie danych według:
-substancji dodatkowej
-kategorii żywności

Przydatne linki:
- pełen zestaw przepisów prawnych dot. dodatków do żywności, aromatów i rozpuszczalników http://gis.gov.pl/dep/?lang=pl&dep=5&id=33- unijne przewodniki do stosowania rozporządzenia (wyłącznie wersja anglojęzyczna):

http://ec.europa.eu/food/food/fAEF/additives/docs/guidance_1333-2008_descriptors_annex2_20131218_en.pdf

http://ec.europa.eu/food/food/fAEF/additives/docs/guidance_en.pdf